زبان مطبوعات امروز بر اثر عوامل مختلف دچار آسیبهای جدی شده است که در لزوم رفع آنها هیچ تردیدی نیست و البته این آسیبها قابل کنترل و پیشگیری استت. این اشکالات عمدتاً ناشی از ناآگاهی و آموزشندیدگی پدیدآورندگان متون مطبوعاتی و یا بیتوجهی مسئولان نسبت به این موضوع است. با گسترش کمی نشریات و فرصت اندک برای بازبینی، ویرایش و اصلاح نوشتهها، روزانه تعداد زیادی از ساختارهای زبانی غیرمعیار ترویج میشود و تأثیر نامطلوبی بر فرهنگ نوشتاری مردم میگذارد. از سوی دیگر بسیاری از مردم از میان مطالب مکتوب مختلف، تنها به خواندن نشریات (و آن هم اغلب نشریهای خاص) اکتفا میکنند و نثر مطبوعات، خواه ناخواه بر چگونگی به کارگیری زبان یا مهارت نوشتن آنان تأثیر میگذارد. در موارد بسیاری نیز غیرمعیارهای زبان مطبوعات، به شکلهای به کارگیری زبان یا مهارت نوشتن آنان تأثیر میگذارد. در موارد بسیاری نیز غیرمعیارهای زبان مطبوعات، به شکلهای مختلف گونههای دیگر زبانی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
شناسایی و بررسی این غیرمعیارها و پیشنهاد راههایی برای رفع آنها میتواند گام مهمی در مسیر حرکت به سوی درستنویسی و پیراستن زبان از اشکالات مختلف به شمار آید. با درک این ضرورت بود که در پژوهش حاضر ۱۲هزار و ۳۲۰ جمله از ۲۲ نشریه انتخاب گردید. از میان نشریات سراسری ۶۷۲۰ جمله انتخاب شد... از هر مجله به طور مساوی ۵۶۰ جمله در هشت گروه موضوعی شامل: اجتماعی ۱۳۰۹جمله، ورزشی ۲۲۶۲جمله، فرهنگی ۱۶۶۲جمله، دینی ۶۴۷جمله، سیاسی ۱۴۵۵جمله، حوادث ۱۰۱۱جمله، اقتصادی ۵۰۵ جمله، علمی ۱۱۶۹جمله انتخاب گردید.
از میان قالب ها نیز چهار قالب خبر ۳۹۳۸جمله، گزارش ۳۴۹۹جمله، مصاحبه ۹۴۰جمله، مقاله ۳۹۴۳جمله انتخاب گردید تا در سه حوزة اساسی ویرایش بررسی میشود. این سه حوزه عبارت اند از:
فنی: شامل رسم الخط و املای فارسی، نشانه گذاری، صفحه بندی و عنوان بندی، پاراگراف بندی؛ زبانی: شامل رعایت نکردن تطابق فعل و فاعل در افراد و جمع؛ به کار بردن شکل مجهول فعل به جای معلوم؛ آوردن را پس از فعل، به جای آوردن آن پس از مفعول؛ کاربرد نابه جای فعل داشتن؛ آوردن صفات نامتناسب با موصوف؛ به کار بردن فعل های مرکب به جای بسیط، به کار بردن اسم مفعول به جای فعل شخصی؛ حذف بی جای فعل؛ کاربرد زمان حال به جای گذشته؛ بلاغی: شامل کاربرد بیش از حد کلمات مترادف؛ درازگویی؛ حشو.
تعدادی از غیرمعیارها به دلیل رواج فراوان و حتی تبدیل شدن به عرف در مطبوعات، از حوزة این پژوهش خارج شد؛ برای مثال: در بیشتر و شاید تمام روزنامهها از تنوین، تشدید، همزه، فتحه، کسره و به طور کلی همة مصوت های کوتاه و نیز برخی از علائم نشانه گذاری مانند قلاب، ستاره، گیومه، به ندرت استفاده میشود. در بخش رسم الخط، شیوة خط فارسی مصوب فرهنگستان زبان فارسی را مبنا قرار دادیم. به دلیل نبود قواعد یکسان در برخی موارد یا مجوزهای دوگانه برای برخی کاربردها نظیر جدا یا سرهم نوشتن های جمع و یای میانجی، این موارد از فهرست اشکالات خارج گردید.
کوشیده ایم در ثبت غیرمعیارها به خصوص در حوزه های زبانی و بلاغی، از دخالت ذوق و سلیقة شخصی پرهیز کنیم و در عوض به مشترکات و اشکالات کاملاً روشن بپردازیم. با این حال ممکن است هنوز هم هر ویراستاری بتواند جملات اصلاح شده را به زعم خود بار دیگر ویرایش کند.
