کارشناسی روابط عمومی ولی عصر تهران (4)

اهمیت مصاحبه در میان انواع خبر : مصاحبه از جهات مختلف برای استفاده کنندگان وسایل ارتباط جمعی مهم بشمار می آید :

1-   گفته های مصاحبه شونده داستان خبر را زنده تر نشان میدهد چنین به نظر میرسد که شخص طرف مصاحبه به سوال یک یک خوانندگان یا شنوندگان جواب میدهد و با آنها مذاکره میکند . توضیح یا شرح محیطی که شنونده در آن قرار گرفته و توصیف وضع شخصی او این احساس را بوجود می آورد که خواننده یا شنوده حضور دارد و او را میبیند برای آنکه مصاحبه کاملا طبیعی جلوه کند کوشش میکند مصاحبه را در محل کار یا خانه شخصی انجام دهد و همه محیط را در معرض دید بینندگان قرار دهد .

2-   وقایعی که از زبان یک شخصیت معتبر و معروف بیان میشود همچنین توضیحات او و نظرات و عقایدش از طریق قلم یک نویسنده بر روی بیننده ، شنوده یا خواننده اثر میگذارد ، اکتشافات و اختراعات ، روشهای جدید در علوم و فنون ، برنامه های تازه و همه اقداماتی که با موفقیت همراه بوده و یا به نحوی در اجتماع ایجاد سرو صدا کرده است در صورتیکه از زبان عاملان آن بیان شود بسیار جالب تر است .

3-   مصاحبه در هر حال برای بینندگان ، شنوندگان و خوانندگان مفید و موثر است خواه این گفتگو برای مطلع کردن ایشان از یک واقعه یا دادن اطلاعات تکمیلی در باره آن واقعه و یا برای سرگرم کردن آنها باشد . بنابر این مصاحبه از انواع راههایی است که همیشه مطلوب و مورد نیاز مردم است .

آماده کردن مصاحبه : آماده کردن مصاحبه شامل مراحل زیر است :

1-   گرفتن وعده مصاحبه : هرگاه خبرنگار موضوع جالبی را پیدا کرد که برای آگاهی از آن به کمک یک شخصیت ملی یا بین المللی نیازمند است در وحله اول باید به فکر گرفتن وعده مصاحبه باشد . اگر چه بسیاری از شخصیتها آماده اند تا با خبرنگاران به بحث و گفتگو بپردازند اما گروه دیگری هستند که به جهات مختلف از این کار فرار میکنند و یا به آسانی تن به مصاحبه نمیدهند بنابر این از آغاز باید چنان رفتار کرد که گویی شخصیت مورد نظر موافق با برگزاری مصاحبه نیست و لازم است این آمادگی را در او بوجود آورد ، در مصاحبه باید علاوه بر لحن متین و مودبانه و انتخاب کلمات مناسب سوال خود را طوری مطرح کنیم که جواب طبیعی آن منفی نباشد . مثلا : اگر موقع درخواست ملاقات گفته شود ( آیا میل ندارید در باره ..... به سوال من جواب دهید ) چون سوال به طور منفی مطرح شده پاسخ آن نیز در بسیاری از اوقات منفی است بنابر این سوال باید طوری مطرح شود که طرف مقابل خواه ناخواه به دادن جواب مثبت کشیده شود به طور مثال ( من ..... خبرنگار تلویزیون هستم بینندگان ما خیلی علاقمند هستند که عقیده شما را در باره .... بدانند خواهشمندم وقتی را که برای شما مناسب است تعیین کنید تا برای مصاحبه مزاحم بشوم ) توجه کنید لحن خبرنگار در این مکالمه اگر چه مودبانه است ولی در عین حال جنبه عامرانه نیز دارد و به طرف گفتگو کمتر مجال میدهند که زیر بار مصاحبه برود .

2-   تعیین موضوع : موضوع مصاحبه را باید شناخت، خبرنگار باید دقیقا بداند دنبال چه مطلبی است و از طرف مصاحبه چه انتظاری دارد اگر مصاحبه کننده نداند که از قبل چه چیزی مورد نظر است و از طرف مصاحبه این ناآگاهی و ابهامی را که در مغز او وجود دارد به طرف مصاحبه هدایت کند ، قطعا در کار توفیق نخواهد داشت و اطلاعات بدست آمده کلی ، مبهم و کم ارزش است .

3-   مطالعه قبلی موضوع : مصاحبه کننده باید در باره موضوعی که خیال مصاحبه دارد از پیش مطالعه کافی داشته باشد این مطالعه اگر در مورد واقعه یا عملی است که طرف مصاحبه از آن آگاهی کافی دارد بسیار ساده است و کافی است به سوابق واقعه یا عمل در روزنامه ها یا پرونده آن رجوع شود تا اطلاعات مقدماتی لازم بدست آید اما اگر منظور از مصاحبه جلب نظرات و عقاید یک شخص در باره موضوع معینی است کار مطالعه دشوار تر است در این مورد نه تنها باید به سوابق امردر اسناد و مدارک ، روزنامه ها ، آرشیو ها و کتابهای موجود در این زمینه مراجعه کرد بلکه باید از افکار و عقاید صاحب نظران دیگر نیز در باره موضوع اطلاع حاصل کرد تا مصاحبه به نحو مطلوب برگزار گردد .هر گاه مصاحبه با مطالعه قبلی صورت گیرد این احساس در شخص بوجود می آید که مصاحبه کننده فرد مطلع ای است و شاید در بعضی از زمینه ها از خود مصاحبه شونده نیز اطلاعات بیشتر دارد . در این صورت وی به سخن گفتن تحریک و تشویق میشود ( مصاحبه شونده ) و آنچه را که در مواقع عادی و با مصاحبه کنندگان عادی حاضر به گفتن نیست با توضیح و توصیف مبسوط بیان میکند خبرنگاری که با آگاهی کامل از موضوع به مصاحبه میرود مانند یک قاضی زبردست است که متهمی را که محاکمه میکند ، او همه جوامع امر را از پیش میداند و هرگونه راه گریزی را بر متهم میبندد ، متهم یا وکیل او در مورد شخصیت طرف مصاحبه باید از تمام اطلاعات خود استفاده کند تا بتواند با دلایل قوی با قاضی ( مصاحبه کننده ) یا خبر نگار مقابله کند .

4-   طرح سوالات قبل از مصاحبه : برای آنکه موضوع مصاحبه کاملا روشن باشد بهتر است خبرنگار از پیش سوالات خود را بطور دقیق تهیه کند البته هر مصاحبه ممکن است به مناسبت جوابهایی که داده میشود سوالات تازه ای مطرح شود ولی برای اینکه دامنه اینگونه سوالات که به متقاضای مصاحبه پیش می آید در ذهن خبرنگار که قبلا در باره آن فکر نکرده باشد کم شود میتوان در موقع طرح سوالات اولیه پاسخ های احتمالی که انتظار میرود چه مثبت و چه منفی در ذهن خود داشته باشد و از همان زمان سوالات دیگری را که با توجه به این جوابها ممکن است مطرح شود آماده کند اما در اینجا این سوال مطرح میشود که آیا قبل از مصاحبه میتوان تمامی سوالات را طرح کرد ؟ آیا ضروری است که پاسخ هر سوالی را حدس بزنیم و بر آن اساس سوال بعدی را از قبل طرح کنیم ؟ تا چه حد باید متکی به سوالات نوشته شده بود  و تا چه مقدار میتوان به حافظه امیدوار شد . حال میتوان مثالهایی را زد که هر یک از آن از این موارد میتواند صدق کند . فرض کنید در یک کشوردر حال جنگ هستید و یک رویداد نظامی حساس اتفاق افتاده و منتهی به شکست یا عقب نشینی قوای کشور شده است بدیهی است که موضوع حساس و در آن شرایط جامعه آسیب پذیر است برای چنین مصاحبه ای احتمالا مقام نظامی که با او مصاحبه خواهیم کرد فرصت بسیار محدودی را برای آن در نظر گرفته و بدیهی است اگر از قبل چند سوال را دقیقا تنظیم نکنیم مصاحبه موفق نخواهد بود فرض کنید با استانداردی که تازه چند روز است برای استان حوزه ماموریت شما انتخاب شده است مصاحبه ای دارید فرصت این را داشتید که اطلاعات کافی در باره او کسب کنید اماهیچ اطلاعی از برنامه های آینده او ندارید .و ظاهرا سوالات چنین مصاحبه ای را نمیتوان از قبل تهیه کرد جز یک سوال کلی که برنامه های آینده شما چیست آنچه مسلم است یک خبرنگار با استعداد باید بتواند بدون استفاده از سوالات نوشته شده در مقابل خود مصاحبه ای را با موفقیت انجام دهد .

شکل سوالات : سوالاتی که تنظیم میکنیم به دو دسته اصلی میتوان تقسیم کرد :

1-    سوالات کلی                                                        2- سوالات جزعی       

کارکردهای سوالات کلی

1-   سوالات کلی جواب کلی بدنبال دارد .

2-   پاسخ کلی سبب طولانی شدن مصاحبه میشود .

3-   سوالات کلی احتمالا به حجم زیاد اطلاعات منتهی میشود که اطلاعات مهم در آن جای میگیرد و سوالات گم میشود.

4-   در سوال کلی فرمان و کنترل مصاحبه در دست مصاحبه شونده است نه مصاحبه کننده .

5-   طرح سوال کلی احتمالا محیط مصاحبه را گرم و صمیمانه تر میکند .

کارکرد سوالات جزئی

1-   مصاحبه شونده مجبور میشود به سوال پاسخ دهد .

2-   سوال جزئی کنترل مصاحبه را در اختیار مصاحبه کننده قرار میدهد نه مصاحبه شونده .

3-   در مصاحبه با سوال جزئی جریان مصاحبه سردتر و غیر صمیمانه تر است بنابر این خبرنگار برجسته باید برای دستیابی به اطلاعات کامل با توجه به شخصیت مصاحبه شونده ( کم حرف یا پر حرف ) باید از هر دو دسته سوال استفاده کند .

4-    مصاحبه کننده باید مصاحبه شونده را به پاسخ گویی تشویق کند نه اینکه مانند یک بازپرس عمل کند و او را نصبت به ادامه مصاحبه دلسرد کند . توصیه میشود که به هنگام سوالات به روند و روال مصاحبه فکر نکنیم به اینکه چقدر وقت دارد و چند سوالا میتوانیم بپرسیم فکر نکنیم .

5-    صراحت پرسشها : پرسشهای خبرنگار باید صریح و روشن باشد اگر سوالات وی مبهم نارسا و تاریک باشد مصاحبه شونده نیز جوابهایی درهمان حدود مبهم و نارسا خواهد داشت . برعکس هرچه سوال ساده تر و روشن تر باشد امکان فرار از دادن پاسخ صریح و قاطع دشوار است و مصاحجبه شونده ناچار میشود به آن جواب روشن بدهد .

6-    تنظیم پرسشها : مصاحبه کننده باید پرسشهایی که میکند یک نظم منطقی بوجود آورد یعنی با توجه به هدف سوالات خود را به نحوی تنظیم و مطرح نماید که همه آنها یا هر گروه از سوالها طرف مصاحبه را به سوی هدفی که تعیین شده هدایت کند بدیهی است که نظم پرسشها باید با توجه به پاسخهای احتمالی باشد که هنگام گفتگو داده میشود نباید از نظر دور داشت که تهیه یک پرسشنامه بطور کتبی و در صورت مختصر بودن سوالهایی بطور ذهنی مانع از آن نخواهد بود که روزنامه نگار یا خبرنگار در صورت پیش آمدن موضوعات تازه در ضمن مذاتکره بتواند در باره آن موضوعات سوالهای جدیدی مطرح کند مصاحبه کننده باید قبل از انجام مصاحبه  سوالات را جدا کند و سوالات مهمتر را مطرح کند همچنین باید بتواند از حافظه قوی خود کمک بگیرد و سوالات را حفظ کند .

7-    شخصیت طرف مصاحبه : شناخت مصاحبه شونده به اجزای مصاحبه کمک زیادی میکند و میتواند مصاحبه خوبی باشد . شناسایی مصاحبه شونده مستلزم دانستن نام دقیق او سمت فعلی و سمتهای گذشته او خواستها و علایق او ، روحیه و اخلاق مخصوصا نقاط ضعف یا مثبت او که ممکن است هنگام گفتگو برای به حرف وا داشتن وی کمک کند میباشد . اگر شخصیت مصاحبه شونده دارای آثار و تحقیقاتی است باید این آثار و تحقیقات را شناخت و از پیش آنها را مطالعه کرد اگر دارای عقاید خاصی است باید با آن افکار آشنا شد بطور کلی یک مصاحبه موفق باید از تمام جهات از نظر موضوع ، شخصیت مصاحبه شوند ه و از نظر طرح سوالها کامل باشد .

8-    اداره مصاحبه

9-    اول  آغاز غیر مستقیم : اغلب مصاحبه ها ایجاب میکند که به طور غیر مستقیم شروع شود یعنی مصاحبه کننده پیش از طرح کردن مطالب خود سخناتنی بگوید که از نظر آداب معاشرت پسندیده و لازم است بهتر است مصاحبه با سخنان گرم و صمیمانه آغاز شود بطوریکه رابطه عاطفی و دوستانه برای یک گفتگوی صمیمی ایجاد شود . الف : دقت در طرز رفتار و صحبت : متین بودن ، طرح سوالات عمقی ، اطلاع کافی در باره شخصیت مصاحبه شونده ، احاطه خبرنگار به موضوع مورد مصاحبه ، احترام گذاشتن، طرف را به دادن جوابهای صحیح و کافی وادار میکند ، برعکس بد صحبت کردن ، بی جا سخن گفتن ، بی اطلاعی از موضوع سبب میشود تا طرف مصاحبه بی اعتنا و بی میل شود و از دادن جوابهای کامل تفره رود . ب : جلب اعتماد  مصاحبه شونده : خبر نگار باید با اشخاصی که به مناسبت شغل و مقامشان مراجعه زیادی دارند طرح دوستی بریزد و در این دوستی اعتماد وئ اطمینان آنها را جلب کند خبر نگار باید ثابت کند طرف مشورت امین و درستکاری است در اینصورت میتواند از بسیاری از اخبار و اطلاعات زودتر از همکاران مطلع شوند . برای اینکه از طرف مصاحبه شونده یا خبر دهنده یا منبع اطلاعی جلب اعتماد شود لازم است که خبرنگار خود را محرم اسرار قرار دهد و در مواقعی که انتشار خبر به زیان طرف باشد از پخش آن خوداری کند . در اینجا خبرنگار بادواصل متمایز روبرو است : 1- بدست آوردن اخبار و انتشار آن و 2- حفظ اسرار منبع خبر یعنی منتشر نکردن آن خبر . البته باید توجه داشت که موارد عدم انتشار اخبار محدود است و روزنامه نگاران در برخی از موارد خبر را بدون ذکر منبع منتشر میسازند . ج : توجه به سخنان ناطق و یاداشت برداری : برای جلب اشتیاق و علاقه  مصاحبه شونده خبرنگار بدقت به سخنان او گوش میدهد نباید طوری رفتار کند که نشان دهد سخنان طرف بی ارزش یا کم ارزش است . باید سعی کند در طول مصاحبه از تمام حرفهای او یاداشت برداری کند چون موجب خوشنودی مصاحبه شونده است .